Poslednji evropski Fokker 100 koji je krstario redovnim linijama

 

Iva Stjepčević, MCC inženjer i saradnik našeg portala, odgovara na pitanje našeg čitaoca Alekse S. – “Montenegro Airlines je imao Embraer avione i jedan Fokker100. Kakav je avion Fokker100?”

 

 

Najveći avion koji je ikada razvijen i proizveden u holandskoj fabrici Fokker je upravo Fokker 100. Svijetu je predstavljen 1980-tih godina kao veoma pouzdan avion sa niskim operativnim troškovima i bez konkurencije bio je najprodavaniji u kategoriji aviona opremljenih sa oko 100 sjednih mjesta. U vijeme kada je napravljen, bio je toliko napredan i avangardan da i sada 30-ak godina kasnije zadovoljava sve zahtjeve i standarde aviosaobraćaja.

Već 1983 godine, dizajn Fokkera 100 je najavljen kao zamjena na duži rok za Fokker 28, tj. strukturalni dizajn i mehanički sistemi F-100 uglavnom su se zasnivali na “F28 Fellowship“ (prethodni model holandskog proizvođača Fokker). U novembru 1986. godine prototip registarske oznake PH-MKH izvršio je prvi probni let, prvi kupac F100 bio je Swiss Air i avion im je isporučen u februaru 1988. godine. Proizvodnja Fokkera 100 prestala je 1997.godine zbog krize aviokompanija 90-ih godina i pojava konkurencije Bombardier CRJ 200 i Embraer ERJ 145, što je negativno uticalo na prodaju Fokkera 100. Tada je kompanija Fokker postala nesolventna.

Kompanija Fokker je bila holandska fabrika vazduhoplova koja je dobila ime po osnivaču Anthony Fokkeru. Počela je s radom 22.februara 1912.godine a njen vrhunac u proizvodnji civilnih aviona bio je od 1920 do 1930 godine. Pored civilnih ova kompanija je proizvodila i vojne avione

U tom vremenskom intervalu postojanja kompanije Fokker kao proizvođača aviona, ukupno je proizvedeno 278 aviona F100, od kojih je preko 100 još uvijek u upotrebi, većinom u Australiji. U Evropi je jedan u vlasništvu vlade Slovačke, drugi u hrvatskoj aviokompaniji za charter letove Trade Air, dok se u komercijalnoj upotrebi za redovne linije može naći samo još jedan i to crnogorski Fokker 100 registarske oznake 4O-AOM, najstariji avion u floti MA. 

4O-AOM je komercijalni, srednji po veličini avion, marke Fokker100 (F28Mk100), koji je proizveden 12.12.1990. godine, pod serijskim brojem S/N: 11321, koji se priključio floti Montenegro Airlinesa 24.06.2002. godine. Proizveden je u Holandiji (Schiphol (AMS)) u fabrici proizvođača Fokker aviona “Fokker Aircraft B.V”. U toku svog radnog vijeka promijenio je više vlasnika i aviokompanija, a najveći dio službe proveo je baš u Crnoj Gori kao dio flote Montenegro Airlines.

Testni let odradio je u decembru 1990.godine, sa Fokkerovom registracijom PH-EZA. Avion je isporučen kompaniji “Aircraft Finance & Trading B.V” i iznajmljen  nekadašnjoj britanskoj aviokompaniji “Air Europe”, koja je u svojoj floti osim 4O-AOM, a tadašnjeg G-FIOS imala još tri Fokkera. U floti “Air Europe” bio je od Februara 1991. do Juna 1993. godine, kada je vraćen u posjed proizvođača “Fokker Aircraft B.V.” u Woenstrecht-u, Holandija, pod registracijom PH-RRI i ostaje do novembra iste godine. U novembru 1993.godine biva zakupljen od strane finske aviokompanije “Transwede Airways”, sa registarskom oznakom SE-DUA, koja je u svojoj floti imala ukupno 10 Fokkera. U floti ove aviokompanije ostao je sve do  septembra 1995. Godine, kada je vraćen najmodavcu. U septembru 1995. prelazi u  “Debris Airfrance B.V.”, i krajem oktobra 1995. prelazi na Američki kontinent i postaje jedan od 12 Fokkera koji su bili u floti “Midway Airlines”- a, sa registarskom oznakom N132ML. Tako je bilo sve do novembra 1998.godine, kada se ponovo vraća pod okriljem evropskog neba, opet u Veliku Britaniju u “Cabot Aviation Ltd” sa registarskom oznakom F-WQJA, do februara 1999.godine, kada mijenja vlasnika i registarsku oznaku, te postaje jedan od ukupno dva Fokkera flote “Gill Air”- a sa registarskom oznakom G-BYDP. “Gill Air” je prestao sa operacijama 01. Septebra 1999. i avion se vraća zakupodavcu ponovo u Woenstrecht-u sve do juna 2002.

Konačno, 24.06.2002. godine postaje dio flote Montenegro Airlines-a sa registarskom oznakom YU-AOM. Vazduhoplov je dat u zakup kompaniji “Master Airways“ u martu 2006.godine, a u Montenegro Airlines je vraćen u maju 2007. Početkom 2008. Crnoj Gori je izdat prefiks za registraciju sopstvene države i avion je postao 4O-AOM u avgustu  2008. 

4O-AOM ima dimenzije standardnog Fokkera 100 i to dužinu 35,53 metra, maksimalnu visinu 8,5 metara, raspon krila 28,08 metara, koja spadaju u kategoriju “low wing” i imaju površinu 93,5 m², dok je prečnik trupa 3,30 metara. Razmak između glavnih nogu je 5 metara, a udaljenje nosne od glavnih nogu je 14 metara. Repna konfiguracija je “T tail”.

 

 

4O-AOM je avion sa dva motora marke Rolls-Royce Tay 650-15, koji se nalaze na zadnjem dijelu trupa, dizajnirani za operacije kratkog i srednjeg dometa. Rolls-Royce Tay 650-15 motori obezbjeđuju visoku efikasnost u potrošnji goriva,  performance, pouzdanost, nizak nivo emisije štetnih gasova, a takođe ovi motori zadovoljavaju stroge kriterijume buke, što je između ostalog omogućavalo Montenegro Airlinesu slijetanje na sve evropske aerodrome. Motori su opremljeni sistemom za detekciju i gašenje požara. Sam motor je težak 3340 Lb (1 libra=0,450kg), ima dužinu 94,8 inča (1 inč=2,54cm) i prečnik Fan-a (fenskih lopatica 44,8 in).

Što se tiče performansi aviona, maksimalna brzina je 0.77 maha (845 km/h), maksimalna visina leta 35000ft (11000 km), a maksimalan domet je 2700 km (1678 milja) što bi značilo 3,5 – 4h leta.

Avion je opremljen jednim, i to prednjim putničkim vratima, jednim servisnim vratima, po dvoje vrata sa obije strane koja predstavljaju emergency izlaze, troje cargo vrata (dvoje za prednji cargo prostor i jedna za zadnji), i pristupne panele za servisiranje i održavanje aviona.

Komande za let se dijele na primarne, sekundarne i dopunske. Primarne komande su: Aileron, Rudder i Elevator, u sekundarne spadaju Lift dumeps, flaps i speed brake, dok su dodatne komande (supplementary flight controls) su: horizontalni stabilizator, aileron trim i rudder trim. Za razliku od većine modernih komercijalnih aviona (Embraer, Boing, Airbus…) Fokker100 nema slotove (eng. slats), komandne površine koje se nalaze na prednjem dijelu krila. Izvlačenjem slatova (predkrilca) povećava se koeficijent maksimalnog uzgona krila. Zbog ovakvog dizajna, Fokker100 je sporiji i ima izuzetno osjetljivo krilo na uslove zaleđivanja.

Održavanje ovog aviona, između ostalog podrazumijeva preglede u zavisnosti od broja časova leta (flight hours -fh), pa tako na svakih 250 fh – A check, 1000fh – B check, 4000 fh– N check, 5000 fh – C1 check, 6000 fh – C2 check, 12000fh – C4 check, zatim strukturalni radovi na 8 i 12 godina.

Fokker 100, a samim tim i crnogorski 4O-AOM predstavlja umjetnost avionske tehnologije. Iako je avion 20-og vijeka, opremljen je savremenim navigacionim sistemom koji omogućava slijetanje i u uslovima slabe vidljivosti. Takođe, posjeduje sofisticirani sistem za detekciju grešaka, što obezbjeđuje sigurnost na visokom nivou.

Činjenica da su još uvijek u upotrebi dokaz je kvaliteta izrade i operativne efikasnosti. Dizajnirani su da im, uz neophodna ulaganja i održavanje, radni vijek bude 90000 slijetanja. F100 je postao poznat po svojoj pouzdanosti i strukturalnoj trajnosti. Ove karakteristike su navele pojedine operatere da se opredijele da Fokkere u svojoj floti zadrže i do 2030.godine.

I za kraj par fotografija 4O-AOM na različitim evropskim aerodromima, koji je omiljena meta evropskih airplanespottera i ljubitelja avijacije.

Želite da i vi postavite pitanje? Pišite na mejl redakcije avioportal@gmail.com

Sa Ivom Stjepčević o “zdravlju” aviona

Podjelite objavu putem telefona:

Pravila komentarisanja:

Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija. Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *