Nova uloga tk operatera u avijaciji: Da li su One, Mtel i Crnogorski Telekom spremni?

Aerodromi više nijesu samo mjesta kroz koja prolaze putnici i avioni. Sve više postaju digitalne platforme u kojima su komunikacije, obrada podataka i koordinacija službi jednako važni kao piste, terminali i kontrolni tornjevi.

Upravo zato je nedavno predstavljeni projekat na Međunarodnom aerodromu Tirana (TIA) privukao pažnju vazduhoplovne industrije širom regiona. Vodafone Albania, Airbus i TIA implementirali su sistem kritičnih komunikacija zasnovan na Airbusovoj platformi Agnet, uz podršku 5G mreže Vodafone Albania. Time je Tirana postala prvi aerodrom u Zapadnom Balkanu koji koristi Airbusovo rješenje za bezbjednost i operativnu koordinaciju aerodroma. 

Na prvi pogled moglo bi se pomisliti da je riječ o novom radaru, navigacionom sistemu ili kontroli letenja. Međutim, projekat je usmjeren na nešto drugo – komunikaciju svih službi koje svakodnevno održavaju aerodrom u funkciji.

Šta je zapravo instalirano u Tirani?

Prema zvaničnim informacijama, implementiran je Airbusov sistem za „mission-critical communications“, odnosno komunikacije od ključnog značaja za bezbjednost i operacije. Platforma omogućava trenutnu i bezbjednu komunikaciju između svih operativnih timova na aerodromu, koordinaciju u realnom vremenu, upravljanje incidentima i integraciju sa postojećim sistemima aerodroma. 

Osnova sistema je takozvana Push-to-Talk tehnologija, koja funkcioniše slično profesionalnim radio-stanicama, ali preko mobilne mreže nove generacije. Airbus navodi da je riječ o tehnologiji koja se već koristi u avijaciji, javnoj bezbjednosti i drugim kritičnim infrastrukturama širom svijeta. 

To u praksi znači da vatrogasci, aerodromsko obezbjeđenje, službe za opsluživanje aviona, operativni centri, tehničke ekipe i menadžment mogu da komuniciraju trenutno, bez potrebe za korišćenjem više odvojenih sistema. 

Objašnjenje za laike: zašto je ovo važno?

Zamislimo situaciju u kojoj avion prijavi tehnički problem tokom rulanja.

U klasičnom modelu informacije prolaze kroz više radio-kanala, telefonskih poziva i različitih službi. Svaka sekunda može biti važna.

Kod sistema poput Airbus Agnet platforme svi relevantni timovi mogu istovremeno dobiti istu informaciju, vidjeti lokaciju incidenta i koordinisati odgovor preko jedinstvene digitalne platforme. Time se smanjuje vrijeme reakcije i mogućnost nesporazuma. 

Drugim riječima, ne radi se o tome da telekom operater „daje internet aerodromu“, već da postaje dio kritične infrastrukture koja podržava bezbjednost i operativnu efikasnost.

Šta ovo znači za vazduhoplovce?

Za profesionalce iz avijacije ovo predstavlja nastavak globalnog trenda prelaska sa tradicionalnih TETRA i radio-sistema na LTE i 5G mreže za kritične komunikacije.

Airbus Agnet spada u grupu MCX (Mission Critical Services) rješenja koja omogućavaju:

• Mission Critical Push-to-Talk (MCPTT),

• grupne i individualne pozive,

• razmjenu podataka i fotografija,

• geolokaciju timova,

• koordinaciju hitnih službi,

• integraciju sa postojećim operativnim sistemima. 

Iako ovakvi sistemi nijesu zamjena za vazduhoplovne radio-veze između pilota i kontrole letenja, oni postaju ključni alat za koordinaciju svih zemaljskih operacija na modernim aerodromima. 

Nova prilika za telekom operatere

Možda najzanimljiviji dio projekta u Tirani nije sama tehnologija, već uloga koju je preuzeo Vodafone Albania.

U zvaničnom saopštenju kompanija naglašava da njena uloga prevazilazi pružanje internet konekcije i da djeluje kao integrator kritične infrastrukture za aerodromske komunikacije i bezbjednost. 

To otvara pitanje i za Crnu Goru.

Aerodromi Crne Gore posljednjih godina prolaze kroz proces modernizacije, dok se istovremeno razvijaju 5G mreže domaćih operatera.

Da li su One Crna Gora, Mtel i Crnogorski Telekom spremni da izađu iz tradicionalne uloge pružalaca mobilnih usluga i postanu tehnološki partneri kritične infrastrukture?

Primjer Tirane pokazuje da budućnost telekomunikacionih kompanija u avijaciji možda više neće biti u prodaji SIM kartica i internet paketa, već u implementaciji sistema za operativnu koordinaciju, bezbjednost, automatizaciju i upravljanje aerodromima.

U vremenu kada aerodromi postaju sve digitalniji, pitanje više nije da li će takvi sistemi stići u region, već ko će prvi prepoznati priliku da ih implementira. Tirana je već napravila prvi korak.