Toni Sič: NATO vazduhoplovni komitet prvi put u Crnoj Gori

Ko je potpukovnik Toni Sič i kojim poslovima se bavio tokom dugogodišnje karijere u vojnom vazduhoplovstvu?

Karijeru u vojnom vazduhoplovstvu započeo sam 1994. godine, nakon završetka Vazduhoplovne vojne akademije, kao pilot aviona J-22 Orao. Prvih 12 godina karijere bile su vezane za letenje i tokom navedenog perioda bio sam fokusiran na poslove pilota i instruktora letenja, a nakon toga sam se pored letenja bavio i drugim poslovima unutar struke, na različitim pozicijama u Vazduhoplovstvu (VVCG) i Generalštabu Vojske Crne Gore (GŠ VCG).

U odsjeku za operativne poslove i obuku VVCG bavio sam se planiranjem i organizacijom operacija i obuke VVCG, ali i drugim poslovima poput razvoja sistema nadzora i zaštite vazdušnog prostora. Angažovanje u oblasti vazduhoplovstva nastavio sam i tokom mandata u Misiji Crne Gore pri NATO u Briselu, u periodu kada je Crne Gora realizovala intenzivne zavšne korake ka pristupanju NATO savezu a potom i postala njegova članica.

Krajem 2020. godine prvi put je uspostavljen Vojni vazduhoplovni autoritet – VVA (vojni ekvivalent Agenciji za civilno vazduhoplovstvo), kao samostalna organizaciona jedinica GŠ VCG. U svojstvu načelnika VVA, još jednom sam bio uključen u projekte koji su stvorili nove sposobnosti i kapacitete VCG.

Počevši od kraja prošle godine, kao predstavnik Ministarstva odbrane, karijeru nastavljam u Ćeliji za upravljanje vazdušnim prostorom (Airspace Management Cell – AMC), koja je nedavno prvi put oformljena u obliku zajedničke civilno-vojne organizacione jedinice, a koju čine predstavnici SMATSA-e i Ministarstva odbrane.

Sve u svemu, 30 godina u vojnom vazduhoplovstvu omogućilo mi je letenje na 6 različitih tipova aviona i helikoptera kao pilot, instruktor i probni pilot, ali isto tako dobio sam priliku i da radim na uspostavljanju nacionalnih kapaciteta za nadzor i zaštitu vazdušnog prostora, uspostavljanje funkcionisanja Vojnog vazduhoplovnog autoriteta, kao i poslove u vezi sa upravljanjem vazdušnim prostorom i civilno-vojnom saradnjom.

Koliko dugo i na kojim projektima za potrebe Ministarstva odbrane ste radili sa NATO?

Moji prvi kontakti sa NATO vezani su za 2008. godinu, kada je Crna Gora dobila prvi paket Partnerskih ciljeva. Kasnije sam bio angažovan na izradi NATO regionalne studije za nadzor vazdušnog prostora, a od 2015. godine u radu NATO radne grupe za normalizaciju vazdušnog saobraćaja na Balkanu.

Poseban izazov bio je projekat za uspostavljanje razmjene slike o situaciji u vazdušnom prostoru sa NATO, odn. ASDE projekat koji je 2016. godine omogućio VCG funkcionisanje Vazduhoplovnog operativnog centra VVCG i posjedovanje slike o situaciji u vazdušnom prostoru iznad teritorije Crne Gore.

Tokom mandata u Briselu, vodio sam projekat uspostavljanja sistema zaštite vazdušnog prostora Crne Gore – „Air Policing“, u domenu direktne koordinacije, definisanja i usaglašavanja nacionalnih potreba sa NATO. Kao što znate, od 5. juna 2018. godine Air Policing, uz podršku vazduhoplovstava Italije i Grčke, uspješno funkcioniše i danas.

Potpukovnik Toni Sič

Sljedeći veliki projekat na kojem sam radio tokom mandata u Briselu bila je nabavka NATO radara za potrebe nadzora vazdušnog prostora Crne Gore. Tokom 2018. godine, za Crnu Goru kao naciju koja je tek pristupila NATO savezu, bio je pravi izazov sprovesti sve potrebne procedure, od aplikacije do odluke o dobijanju radara. NATO je 2019. godine ustupio Crnoj Gori 3D radar velikog dometa za nadzor vazdušnog prostora, što je našoj državi donijelo višemilionsku uštedu i preko potreban kapacitet za integraciju u NATO integrisani sistem protivvazduhoplovne i raketne odbrane.

Od 1. marta 2023. godine predsjedavam NATO Savjetodavnom grupom za plovidbenost (Airworthiness Advisory Group – AWAG).

Šta je Savjetodavna grupa NATO-a za plovidbenost, čime se ona bavi i šta za Crnu Goru znači predsjedavanje AWAG grupom?

NATO Savjetodavna grupa za plovidbenost jedna je od tri grupe koje podržavaju rad NATO vazduhoplovnog komiteta. Bavi se plovidbenošću tj. zadužena je za smjernice i standardizaciiju u oblasti plovidbenosti, kroz implementaciju NATO politike iz ovog domena. Fokusirana je na sprovođenje NATO procesa prepoznavanja nacionalnih vojnih vazduhoplovnih autoriteta, u cilju potvrde usaglašenosti nacionalnih sistema plovidbenosti i NATO politike plovidbenosti. Naravno, kao stručno tijelo, AWAG se bavi i drugim pitanjima iz oblasti plovidbenosti, u cilju podrške NATO Vazduhoplovnog komiteta.

Učešće u radu i predsjedavanje AWAG grupom ima višestruki značaj za Crnu Goru. S obzirom na to da crnogorski VVA postoji tek tri godine, iskustvo koje se stiče praćenjem rada AWAG grupe izuzetno je važno za unapređenje i prilagođavanje sistema plovidbenosti VVCG svjetskim i NATO standardima. Ovo se naročito odnosi na VVA, posebno za oficira za plovidbenost koji je nacionalni predstavnik u AWAG grupi, jer se VVA bavi regulatornim i poslovima kontrole sistema plovidbenosti vojnog vazduhoplovstva.

S druge strane, biti na čelu stalnog NATO tijela kao što je AWAG grupa od velikog je značaja za Crnu Goru. Kada su NATO nacije prihvatile moju kandidaturu i izabrale me za predsjedavajućeg AWAG grupe, bila je to potvrda ne samo mojih kvalifikacija i rezultata rada ostvarenog tokom mandata u Briselu, već i potvrda Crnoj Gori da može stati rame uz rame sa ostalim NATO nacijama i ravnopravno učestvovati u radu Alijanse. Ovako visoko postavljena crnogorska zastava u NATO hijerarhiji, u smislu vođenja jednog NATO tijela, veliki je uspjeh za Crnu Goru.

Kakav se događaj očekuje u Crnoj Gori u maju? Ko ga organizuje, kako je koncipiran, ko će i na koji način prezentovati Crnu Goru i koji su njegovi benefiti?

Krajem maja će se po prvi put u Crnoj Gori održati sastanak NATO vazduhoplovnog komiteta na nivou šefova delegacija. NATO vazduhoplovni komitet je civilno-vojno tijelo koje savjetuje i direktno podržava rad Sjevernoatlanskog Savjeta, krovnog tijela NATO-a. Događaj organizuje NATO Divizija za investiranje u odbranu, a Ministarstvo odbrane i VCG biće domaćini ovog događaja. Očekuje se učešće velikog broja nacionalnih predstavnika NATO i partnerskih zemalja, kao i predstavnika vazduhoplovnih organizacija i institucija (ICAO, EASA, EDA, FAA, EU….).

Crna Gora će imati značajan nastup na ovom događaju, kroz predstavljanje dijela nacionalnih vazduhoplovnih kapaciteta. Pored mene kao predstavnika Ministarstva odbrane, ujedno i šefa delegacije Crne Gore, priliku da predstave specifičnosti civilnog i vojnog vazduhoplovstva naše države imaće predstavnici ACV, SMATSA-e i Generalštaba VCG.

Ovaj NATO vazduhoplovni forum biće prilika za otvorenu stručnu diskusiju o svim izazovima koji utiču na vojna vazduhoplovstva NATO i partnerskih zemalja, ali i vazdušni saobraćaj nad Evropom.