Novi propis za zaštitu putnika guši manje aviokompanije!?

Nakon nedavnog glasanja u plenumu Evropskog parlamenta o izmjenama propisa o pravima putnika u vazdušnom saobraćaju, poznatog kao EU261, Udruženje evropskih regionalnih avio-kompanija (ERA) upozorilo je da bi usvojena pozicija mogla ozbiljno ugroziti regionalno vazduhoplovstvo i osnovnu vazdušnu povezanost širom Evrope.

Propis EU261, koji je na snazi od 2004. godine, do sada je definisao prava putnika u slučaju kašnjenja, otkazivanja letova i uskraćenog ukrcavanja. Putnici su imali pravo na finansijsku nadoknadu u iznosu od 250, 400 ili 600 eura, u zavisnosti od dužine leta, ali samo ako je kašnjenje bilo duže od tri sata i ako uzrok nije bio van kontrole avio-kompanije, poput loših vremenskih uslova ili zatvaranja vazdušnog prostora. Iako je taj sistem često bio kritikovan, on je tokom godina postao relativno predvidiv i operativno izvodljiv za većinu prevoznika.

Aktuelna revizija EU261, o kojoj se sada raspravlja u institucijama Evropske unije, ide korak dalje. Prema ocjeni ERA, predložene izmjene proširuju obaveze avio-kompanija, potencijalno snižavaju pragove za isplatu odštete i povećavaju finansijski pritisak na prevoznike, bez jasnog razlikovanja između velikih i regionalnih avio-kompanija. Upravo tu, kako navode, nastaje ključni problem.

Iako je jačanje zaštite prava putnika zajednički cilj, ERA smatra da je aktuelni proces više vođen političkim nadmetanjem nego realnim sagledavanjem operativnih i ekonomskih uslova u kojima posluju regionalni prevoznici. Za razliku od velikih avio-kompanija sa velikim flotama i razgranatim mrežama, regionalne avio-kompanije nemaju mogućnost da lako zamijene avion, prebace putnike na druge letove ili brzo reorganizuju red letenja.

Regionalni prevoznici danas održavaju više od hiljadu jedinstvenih linija širom Evrope, a na mnogima od njih su jedini dostupni avio-operatori. U praksi to znači da eventualna finansijska obaveza, gdje iznos odštete može biti dva do tri puta veći od cijene same avionske karte, ne dovodi do „bolje zaštite putnika“, već do realnog rizika da se te linije ukinu.

Generalna direktorka ERA, Monserrat Bariha, upozorava da regionalne avio-kompanije postaju kolateralna šteta političkog nadvlačenja. Kako ističe, suština problema nije u kašnjenjima niti u samom principu naknade putnicima, već u tome što se ne uzima u obzir specifična uloga regionalne avijacije. Na taj način, propisi koji su zamišljeni kao zaštita prava putnika mogu se pretvoriti u prepreku svakodnevnoj mobilnosti evropskih građana.

Za razliku od velikih prevoznika, regionalne avio-kompanije najčešće koriste manje avione, kapaciteta od 19 do 120 sjedišta, imaju male flote i često samo jednu bazu. Njihove mogućnosti za preusmjeravanje putnika su ograničene, pristup rezervnim avionima i servisima slabiji, a profitne margine znatno niže. Zbog toga svako dodatno regulatorno opterećenje ima daleko veći uticaj nego kod velikih sistema.

ERA naglašava da regionalne avio-kompanije, uprkos tim ograničenjima, ulažu značajne napore da izbjegnu otkazivanja i očuvaju kontinuitet saobraćaja, naročito na linijama koje predstavljaju jedinu vazdušnu, a često i jedinu ukupnu vezu sa ostrvima, udaljenim oblastima i manjim gradovima. Upravo zato strahuju da bi nedovoljno prilagođena revizija EU261 mogla dovesti do smanjenja broja letova ili potpunog povlačenja sa pojedinih tržišta.

Bez pažljivog balansiranja između prava putnika i održivosti regionalnog vazdušnog saobraćaja, Evropa rizikuje da izgubi dio svoje osnovne povezanosti. U tom slučaju, najveći teret ne bi snosile avio-kompanije, već građani kojima vazdušni saobraćaj nije luksuz, već ključna veza sa zdravstvom, obrazovanjem i tržištem rada.