Lažna uzbuna zbog otmice podigla borbene avione: Istražuje se da li je uzrok greška pilota ili kvar
Aktiviranje međunarodnog koda za otmicu bilo je dovoljno da pokrene najstrože bezbjednosne procedure, podigne borbene avione Izraela i Bugarske i natjera putnički avion na vanredno slijetanje u Burgas. Istraga treba da utvrdi da li je kod 7500 aktiviran nenamjernom greškom u kokpitu ili je riječ o tehničkom kvaru transpondera.
Incident se dogodio 30. juna na letu LO155 poljske nacionalne kompanije LOT Polish Airlines, koji je iz Varšave letio za Tel Aviv. Let je obavljao Airbus A320 bugarske kompanije Electra Airways, angažovane za potrebe LOT-a.
Kako je počela drama
Nakon polijetanja iz Varšave avion je normalno nastavio prema Izraelu, ali se iznad istočnog Mediterana, u blizini Kipra, situacija potpuno promijenila.
Sistemi su registrovali aktivaciju transponderskog koda 7500, međunarodno priznatog signala koji označava otmicu ili nezakonito preuzimanje kontrole nad avionom.
Transponder je uređaj u avionu koji automatski šalje podatke o identitetu letjelice, njenoj visini i položaju radarima i kontroli letenja. Putem njega piloti unose i posebne četvorocifrene kodove kojima signaliziraju različite vanredne situacije.
Kada se aktivira kod 7500, kontrola letenja pretpostavlja da posada možda nije u mogućnosti da slobodno komunicira, zbog čega se odmah pokreću unaprijed definisani međunarodni bezbjednosni protokoli.
Izraelske odbrambene snage (IDF) saopštile su da su zbog prijavljenog alarma podigle dva borbena aviona, dok je i Bugarska uputila svoje lovce u presretanje. Nakon uspostavljanja komunikacije potvrđeno je da stvarne bezbjednosne prijetnje nema.
Vanredno slijetanje u Burgas
U skladu sa međunarodnim procedurama, avion nije nastavio let prema Tel Avivu već je preusmjeren na aerodrom Burgas, gdje je bezbjedno sletio oko 17.13 časova po lokalnom vremenu.
Po slijetanju uslijedile su standardne procedure koje se primjenjuju kod svake prijave otmice, bez obzira na to da li se kasnije pokaže da je riječ o lažnoj uzbuni.
Putnici su izvedeni iz aviona, pregledani od strane bugarske policije i privremeno smješteni u posebnu zonu aerodroma dok su nadležne službe provjeravale sve okolnosti događaja.
LOT je putnicima saopštio da je do preusmjeravanja došlo zbog nenamjerne aktivacije bezbjednosnog alarma, naglašavajući da su ovakvi događaji izuzetno rijetki i da je bezbjednost uvijek apsolutni prioritet.
Pilot ili tehnički kvar?
Prve informacije ukazivale su da je u pitanju nenamjerna aktivacija transponderskog koda od strane pilota. Međutim, bugarsko Ministarstvo saobraćaja kasnije je saopštilo da se ne isključuje mogućnost tehničkog kvara transpondera. LOT je naveo da je hitni kod aktiviran greškom i potom opozvan nakon komunikacije sa kontrolom letenja, ali nije precizirao da li je riječ o ljudskoj ili tehničkoj grešci.
Konačan uzrok biće utvrđen istragom koju sprovode nadležni organi.
Šta sada slijedi za pilota?
Bez obzira na to da li će istraga utvrditi ljudsku grešku ili tehnički kvar, ovakav događaj gotovo sigurno neće proći bez detaljne analize.
Uobičajena procedura u evropskim avio-kompanijama nakon ozbiljnog operativnog incidenta podrazumijeva pregled podataka sa snimača leta (FDR) i snimača razgovora u kokpitu (CVR), analizu rada posade, razgovore sa pilotima i provjeru da li su sve procedure ispoštovane.
Automatska suspenzija pilota nije propisana niti je uobičajena praksa. Međutim, ukoliko istraga pokaže da je kod 7500 aktiviran nenamjernom greškom pilota, moguće je da će do okončanja postupka biti privremeno povučen iz letenja. U takvim slučajevima piloti najčešće prolaze dodatnu obuku ili provjeru u simulatoru prije nego što se vrate redovnim letovima.
S druge strane, ukoliko se utvrdi da je uzrok bio tehnički kvar transpondera, pilot neće snositi odgovornost, a fokus istrage biće na ispravnosti opreme i njenom održavanju.
Da li se ovakve situacije dešavaju?
Iako veoma rijetko, nenamjerna aktivacija koda 7500 nije bez presedana.
U avijaciji postoje tri najvažnija hitna transponderska koda:
7500 – otmica;
7600 – otkaz radio-veze;
7700 – opšta vanredna situacija.
Zbog ogromnog bezbjednosnog značaja, čak i kratkotrajno aktiviranje koda 7500 automatski pokreće međunarodni odgovor. Kontrola letenja odmah pokušava da potvrdi da li je riječ o stvarnoj otmici, a ukoliko posada ne može jasno da odgovori ili postoji bilo kakva sumnja, moguće je podizanje vojnih aviona radi presretanja.
Slični slučajevi nenamjerne aktivacije ovog koda zabilježeni su i ranije u svjetskoj avijaciji, ali su izuzetno rijetki upravo zbog višestrukih procedura provjere prije unošenja hitnih transponderskih kodova.
Iako je incident okončan bezbjedno i niko nije povrijeđen, događaj još jednom pokazuje koliko samo jedan signal sa transpondera može za svega nekoliko minuta pokrenuti složen međunarodni bezbjednosni mehanizam u kojem učestvuju kontrola letenja, policija, vojska i druge nadležne službe više država.