Jat tehnika, nasljednik Aeroputa i JAT Airways-a, slavi 95 godina rada

Tog 15. februara 1928. godine u nebo je poleteo francuski avion Potez 29-2 poznat po nazivu „ Beograd“, pod komandom Tadije Sondermajera, avio-inženjera, avijatičara i heroja srpskih oslobodilačkih ratova. Sondermajer i kopilot Vladimir Striževski upalili su motore aviona koji je poleteo u 9 sati sa livade na teritoriji današnjegk Novog Beograda. Prvi putnici, naravno, bili su novinari i fotoreporteri, a njih petoro je bilo sa beogradske medijske scene.

„Točkovi bacaju blato na sve strane“, primjetio je novinar Politike, „kako se penjemo i naš avion se naginje u okretanje, čini nam se da se nismo nagnuli, već da se ceo Beograd iskosio u stranu i da će zaroniti u reku Savu.” Nakon dvosatnog leta po oblačnom vremenu, avion je sletio na aerodrom Borongaj, ali ne prije nego što je napravio nekoliko krugova iznad Zagreba. Dočekao ga je veliki broj građana i predstavnika vlasti, a istog popodneva je grupa zagrebačkih novinara odletela za Beograd. Avioni su letjeli na liniji Beograd-Zagreb svakog dana osim nedjelje, sve do novembra, kada su zimski vremenski uslovi doveli do obustave vazdušnog saobraćaja. Odziv putnika je bio veći od očekivanog, uprkos visokoj ceni karata i strahu od letenja. 

Vazduhoplovna industrija je pokazala značajan potencijal

Samo dvije godine ranije rodila se ideja o osnivanju kompanije za vazdušni transport. Ideja je bila zanimljiva, ali rizična, jer je nepovjerenje u novine koje predstavlja avion bilo veliko. Prvi uspješan let “avionom” dogodio se samo 24 godine ranije. Prešao je razdaljinu od 37 metara i trajao je 12 sekundi. Aero-klub je prikupio samo 10 posto potrebnih sredstava. Tada je Sondermajer pokrenuo ono što bismo danas nazvali „promotivnim“ letom iz Pariza za Mumbaj (poznatiji kao Bombaj), a zatim za Beograd. Njegovi napori su urodili plodom, a dioničari su shvatili da avioni možda imaju budućnost i odlučili su da ulože preostali novac. Prva četiri aviona su kupljena.

I tako je pre tačno 95 godina osnovan Aeroput i prva organizaciona cjelina za održavanje aviona, jedna od retkih u Evropi u to vreme – koja je utrla put osnivanju JAT Tehnike .

Skoro vijek je prošao od prvog francuskog aviona Potez 29-2 do najsavremenijih aviona velikih svetskih kompanija koje se danas servisiraju u JAT Tehnici. Sa razvojem tehnologije i zemlje u cjelini, sama kompanija je rasla i napredovala. Tako su 1947. godine inženjeri instalirali novi sistem instrumentalnog sletanja (ILS) na avion DC-3. Tada je 1965. godine tadašnje odjeljenje za održavanje aviona dobilo novi hangar i radionice.

JAT je 10. decembra 1969. godine dobio sertifikat američke vazduhoplovne agencije FAA, odnosno zvaničnu dozvolu za obavljanje svih vrsta remonta na avionu.

1975. godine JAT-ova tehnička služba počela je da održava avione stranih kompanija. Ovo odjeljenje JAT-a je tada bilo u mogućnosti da obavlja kompletno linijsko održavanje i glavne preglede na sledećim tipovima aviona: DC-9 i B-727 (A,B,C,I,D); B-737 (F, CF) i DC-10 (A,C); ATR-72 (A, I).

Novi tipovi aviona daju prednost JAT-u

Nastavljajući putem uspjeha, tadašnji JAT i pariška SNECA (francuska nacionalna kompanija za proučavanje i proizvodnju avionskih motora) potpisali su 20. marta 1987. godine ugovor o zajedničkom ispitivanju motora aviona. Izgradnjom nove jedinice za testiranje motora, kao dijela tehnike na beogradskom aerodromu, JAT je omogućio sprovođenje testova motora svakog motora i tako otvori nove mogućnosti za kompaniju. Odjeljenje za ispitivanje motora bila je opremljena i osposobljena za popravku, modifikaciju i analizu motora PW JT8D-9-15/17, kao i za obavljanje manjih modifikacija na motorima CFM 56-3A.

Nakon toga, JAT se suočio sa brojnim problemima iz kojih je izašao kao pobednik. Devedesete su bile teške kako za cijelu državu tako i za JAT, koji je pretrpio velike gubitke zbog sankcija, rata, smanjenog tržišta i zabrane letova. Ovi nepovoljni uslovi na tržištu učinili su svoje i kompanija je teško poslovala.

JAT se diže iz pepela rata

Nakon sankcija, došlo je vrijeme da JAT sustigne ostatak svijeta. U oktobru 1994. počeo je da leti u inostranstvo. Da bi se olakšao povratak, JAT-u su vraćeni slotovi koje je imao prije sankcija. Sve je to ukazivalo na povjerenje koje JAT nastavlja da uživa od strane svojih inostranih partnera – povjerenje koje se gradilo decenijama i koje nije narušeno, uprkos odsustvu kompanije sa javne scene.

Tokom dramatičnog i teškog perioda, JAT je uspeo da sačuva sve svoje resurse – flotu, opremu i zaposlene. Kompanija je uspjela ostati aktivna i u ratnim uslovima. Uprkos političkoj nestabilnosti u zemlji, nastavljeni su pregledi aviona koji su ostali u zemlji. Centar za obuku, kao i mnoge druge službe, ostao je aktivan. Ovo je pomoglo kompaniji da dođe tamo gdje je danas.

Odjeljenje za izvođenje tehničkih radova prvo je u okviru „JAT Airways-a” dobilo sertifikat o Zajedničkim vazduhoplovnim propisima – (JAR) 145, od strane inspekcije mađarskih vazduhoplovnih vlasti. JAR 145 je dao odeljenju tehničkih radova mogućnost da postane samostalna jedinica koja će poslovati kako za nacionalnu avio-kompaniju tako i za druge kompanije, stvarajući nezavisne prihode.

2004. i 2005. godine JAT se suočio sa štrajkovima mehaničara. Uprkos tome, u februaru 2005. godine je dobio IATA sertifikat o bezbednosti – IOSA što je još jedno priznanje za postizanje i održavanje međunarodno priznatih vazduhoplovnih standarda u oblasti bezbednosti vazdušnog saobraćaja i održavanja flote. Kompanija je prošla provjere bez ijednog negativnog boda. Ovo veliko postignuće povezano je s našim ciljem održavanja visokog kvaliteta i izvrsnosti.

JAT Tehnika postaje posebna cjelina

U cilju poboljšanja finansijske situacije, Vlada pokreće restrukturiranje kompanije. Ovo je dovelo do osnivanja „JAT Tehnike doo” 1. jula 2005. godine. Nakon razdvajanja, JAT Tehnika je nastavila da održava avione „Jat Airwaysa”. JAT Tehnika je dobila zadatak da izgradi novi imidž kompanije, što joj je pomoglo da izgradi nova partnerstva sa novim klijentima.

Kako bi držao korak sa industrijom koja se stalno mijenja, JAT dobija novi ugovor u vezi sa radionicom motora, čime je udvostručen dosadašnji kapacitet. Iste godine JAT je obezbjedio buduće ugovore sa jednom ruskom aviokompanijom za održavanje većeg broja aviona.

Vlada Srbije je u julu 2019. godine raspisala tender za prodaju akcija kompanije. Nakon sprovedenog tendera, prihvaćena je ponuda 28. novembra 2019. od češko-poljske grupacije „ Avia Prime ” za kupovinu kompanije. JAT Tehnika se pridružila sestrinskim kompanijama Grupe, „ Linetech ” iz Poljske i „ Adria Tehnika ” iz Slovenije. Spajanjem JAT Tehnike grupa „Avia Prime” postaje MRO (organizacija za održavanje, popravku i remont aviona) koja pruža zajedničku uslugu avio-kompanijama sa različitim tipovima aviona , proširujući portfelj grupe na, između ostalog, i održavanje ATR-a.

S druge strane, JAT Tehnika je dobila pristup klijentima Grupe, kao i veću iskorišćenost kapaciteta, kao što je motorna radionica Linetecha i Adria Tehnike. Ova akvizicija je označila novo poglavlje za JAT i Avia Prime Grupu, koja nastavlja da pruža odlične usluge u svetu održavanja aviona.

 

Info, foto:JAT tehnika

 

Podjelite objavu putem telefona:

Pravila komentarisanja:

Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija. Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Leave a Reply

Your email address will not be published.