eVazduhoplovstvo: Aerodromska prilazna svijetla (ALS)

Prilazni sistem osvetljenja (ALS – approach lighting system) je sistem osvetljenja instaliran na prilaznoj strani aerodromske piste i sastoji se od svjetala u nizu, zaprečnih svjetala ili njihove kombinacije koja se proteže u nastavku piste. ALS se obično koristi na pisti sa procedurom instrumentalnog prilaza (IAP –  instrument approach procedure) tako da omogućava pilotu da vizuelno identifikuje okruženje piste i poravna avion sa pistom po dolasku na propisanu tačku prilaza.

foto: unsplash.com, autor: Jordi Moncasi

Moderni sistemi ALS osvetljenja su veoma složeni u svom dizajnu i značajno povećavaju bezbijednost prilikom prilaza aviona, posebno u uslovima smanjene vidljivosti i tokom noći. Dizajn i primjena ovog sistema je definisana međunarodnom regulativom, konkretno ICAO Annex 14 Volume 1 “Aerodrome Design and Operations”.

Kada je Crne Gora u pitanju definisan je “PRAVILNIK O STANDARDIMA I KRITERIJUMIMA ZA NESMETANU UPOTREBU OPERATIVNIH POVRŠINA, OBJEKATA, UREĐAJA I OPREME NA AERODROMU ” koji je donijela Agencija za civilno vazduhoplovstvo Crne Gore (u daljem tekstu Pravilnik). Detaljan opis kriterijuma za ALS se može naći u poglavljima: 4.32.5,4.32.6 i 4.32.5). 

Kako i kada se koristi ALS ?

Prilaznim se svjetlima postižu odgovarajući svjetlosni efekti, koji pilotu označavaju neposrednu udaljenost od poletno sletne staze (u daljem tekstu PSS). Sistemi prilaznih svjetala zavise o kategoriji prilaza, odnosno o kategoriji  PSS te se dijele na:

  • jednostavno prilazno svjetlo. Koristi se za neinstrumentalno prilaženje aviona noću ili kod smanjene vidljivosti kao i za instrumentalno prilaženje. Sastoji se od niza svjetala crvene boje u produžetku ose piste u ukupnoj dužini od 420 m od praga piste i tzv. “rampe” koja se sastoji od crvenih svjetala normalnih na pravac piste na udaljenosti 300 m od praga piste u širini od 30 m.(Više detalja u zvaničnom Pravilniku)

  • precizno prilazno svijetlo kategorije I koristi se kod PSS koja je opremljena instrumentalnim sistemom za slijetanje ILS kategorije I. Sastoji se od niza svjetala crvene boje u produžetku ose piste u ukupnoj dužini od 900 m od praga piste i sistema rampi na određenom rastojanju zavisno od proračuna. (Više detalja u zvaničnom Pravilniku)

  • precizno prilazno svijetlo kategorije II i III i koristi se kod PSS koja je opremljena instrumentalnim sistemom za slijetanje ILS kategorije II i III (Više detalja u zvaničnom Pravilniku).
    Sastoji se od
    a)
    niza rasvjetnih tijela postavljenih u dužini od 900 m od praga, u produženoj uzdužnoj centralnoj osi poletnosletne staze,
    b) dva dodatna bočna niza rasvjetnih tijela, postavljeni po jedan sa svake strane niza u produžetku uzdužne centralne ose poletno-sletne staze, u dužini od 270 m od praga,
    c) dvije poprečne rampe, postavljene na udaljenosti od praga poletno-sletne staze:
    − 150 m,
    − 300 m.

PAPI svijetla

PAPI je ključan instrument za slijetanje aviona. PAPI (Precision Approach Path Indicator)  je sistem svjetala koji daje ugao slijetanja aviona i nalaze se na početku piste s jedne ili s obje strane. Međutim, kao putnik ih najverovatnije nikada nećete primjetiti, budući da se nalaze, tako da ih posada leta primjećuje i dobija potrebne informacije do udaljenosti od 32 km. Funkcija PAPI svjetla definisana je u ICAO Aneksu 14.

PAPI svijetla na aerodromu Podgorica, prag PSS 360 (prilaz sa strane Skadarskog jezera)

 

Pokazivanje PAPI svjetala

Osvetljenje piste se kontroliše od strane kontrole letenja (kontrolorski toranj). Na aerodromima koji nemaju toranj kontrole letenja može se postaviti osvetljenje koje kontroliše pilot, a koje pilot može uključiti putem radija. U oba slučaja, jačina svjetla se može podesiti za dnevne i noćne operacije.

Vizuelna percepcija dubine prostora tj. udaljenosti iz perspektive aviona nije jednostavna, te piloti iz pozicije aviona moraju da koriste dvodimenzionalne znakove kako bi odredili udaljenost od piste i ravan poniranja. Tu na scenu stupaju sistemi osvetljenja pri prilazu koji pružaju dodatne znakove koji imaju poznatu vezu sa samom pistom i pomažu pilotima da procene udaljenost i poravnanje za slijetanje. 

Bitno je naglasiti da se u upotrebi i tržištu mogu naći mnogobrojne varijante ALS sistema. U ovom članku su predstavljene osnove funkcionisanja.

Pri slijetanju, naravno, pomažu i radio navigacioni uređaji. Međutim često aerodromi nisu u mogućnosti da ih imaju zbog konfiguracije terena, te su jedina pomagala avionima upravo -svijetla.

Da pogledate prethodne zanimljive teme projekta eVazduhoplovstvo kliknite na sliku ispod:

 

 

Podjelite objavu putem telefona:

Pravila komentarisanja:

Poštujući načelo demokratičnosti, kao i pravo građana da slobodno i kritički iznose mišljenje o pojavama, procesima, događajima i ličnostima, u cilju razvijanja kulture javnog dijaloga, na Portalu nijesu dozvoljeni komentari koji vrijeđaju dostojanstvo ličnosti ili sadrže prijetnje, govor mržnje, neprovjerene optužbe, kao i rasističke poruke. Nijesu dozvoljeni ni komentari kojima se narušava nacionalna, vjerska i rodna ravnopravnost ili podstiče mržnja prema LGBT populaciji. Neće biti objavljeni ni komentari pisani velikim slovima i obimni "copy/paste" sadrzaji knjiga i publikacija. Zadržavamo pravo kraćenja komentara.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *