Kada kontrola letenja postane bankomat države: Da li je Sjeverna Makedonija napravila presedan koji ne bi smio da postane pravilo?
Prema navodima makedonskih medija Fokus i SDK, Vlada Sjeverne Makedonije donijela je odluku o kratkoročnoj pozajmici od sedam miliona eura iz sredstava državnog pružaoca usluga kontrole letenja M-NAV, a novac je, prema tim izvještajima, namijenjen Javnom preduzeću za državne puteve.
Ukoliko su ove informacije tačne, riječ je o potezu koji otvara ozbiljna pitanja o odnosu države prema finansijskoj nezavisnosti pružalaca usluga u vazdušnoj plovidbi.
Kontrola letenja nije obična državna firma. Njeni prihodi najvećim dijelom dolaze od rutnih i terminalnih naknada koje plaćaju aviokompanije za korišćenje vazdušnog prostora i aerodromskih usluga. Ta sredstva imaju jasnu svrhu – finansiranje sigurnog i efikasnog funkcionisanja sistema vazdušne plovidbe, održavanje i modernizaciju radarskih, komunikacionih i navigacionih sistema, obuku zaposlenih i razvoj infrastrukture.
Zbog toga mnoge evropske države nastoje da novac prikupljen od korisnika vazdušnog prostora ostane upravo u sistemu vazdušne plovidbe, umjesto da bude korišćen za finansiranje drugih budžetskih potreba.
Posebno zabrinjava što je, prema pisanju medija, M-NAV istovremeno opterećen značajnim kreditnim obavezama za razvoj i modernizaciju sistema, dok se dio raspoloživih sredstava preusmjerava van osnovne djelatnosti. Fokus navodi da M-NAV ima i postojeće obaveze po kreditima vrijednim oko 15 miliona eura.
Naravno, svaka država ima pravo da upravlja javnim finansijama u skladu sa svojim zakonima. Međutim, kada se sredstva organizacije koja obavlja kritičnu sigurnosnu funkciju koriste kao izvor kratkoročnog finansiranja drugih javnih preduzeća, opravdano je postaviti pitanje gdje je granica.
Vazdušni saobraćaj je oblast u kojoj se dugoročno planiraju investicije. Radarski sistemi, komunikaciona oprema, navigaciona sredstva i digitalizacija zahtijevaju višegodišnja ulaganja. Svako privremeno smanjenje raspoloživih sredstava može usporiti modernizaciju ili povećati finansijski pritisak na organizaciju.
Ovaj slučaj zato prevazilazi granice Sjeverne Makedonije. On predstavlja upozorenje svim državama regiona da pružaoce usluga kontrole letenja ne treba posmatrati kao finansijsku rezervu za rješavanje budžetskih problema.
Upravo suprotno – stabilni, finansijski nezavisni i tehnološki moderni sistemi kontrole letenja predstavljaju jedan od temelja sigurnosti vazdušnog saobraćaja i povjerenja aviokompanija koje koriste evropsko nebo.
Ako se potvrdi praksa da se sredstva prikupljena od vazduhoplovne industrije koriste za finansiranje drugih sektora, to bi mogao biti loš presedan koji ne bi trebalo da postane model ni u jednoj evropskoj državi. Kritična infrastruktura vazdušne plovidbe postoji da bi služila sigurnosti vazdušnog saobraćaja – i upravo tome bi njeni finansijski resursi prvenstveno trebalo da budu namijenjeni.
IFATSEA i ICAO dovode svjetski vazduhoplovni vrh u Crnu Goru