Albanska vazduhoplovna vlast za dvije godine ostvarila jednu od najuspješnijih reformi u Evropi

Albanska vazduhoplovna vlast (Albanian Civil Aviation Authority – ACAA) za manje od tri godine ostvarila je jedan od najvećih napredaka u Evropi kada je riječ o nadzoru sigurnosti civilnog vazduhoplovstva. Rezultat države u programu Međunarodne organizacije civilnog vazduhoplovstva (ICAO) povećan je sa 46 na čak 89 odsto efektivne primjene međunarodnih standarda, čime je Albanija postala jedan od najuspješnijih primjera reforme regulatornog sistema u regionu.

Prekretnica je bila ICAO revizija sprovedena 2022. godine u okviru Univerzalnog programa nadzora sigurnosti (USOAP), kada su identifikovani brojni nedostaci u zakonodavnom okviru, organizaciji rada, nadzornim procedurama i stručnim kapacitetima. Umjesto da izvještaj bude samo ocjena postojećeg stanja, albanske vlasti iskoristile su ga kao detaljan plan za reformu cijelog sistema.

U naredne dvije godine uslijedile su izmjene propisa, unapređenje organizacije rada, dodatna obuka inspektora, digitalizacija regulatornih procesa, jačanje sistema upravljanja sigurnošću i intenzivna saradnja sa ICAO-om i evropskim partnerima. Tokom ICAO-ove Koordinisane validacione misije (ICVM), sprovedene krajem 2024. godine, potvrđeno je da je Albanija dostigla 89 odsto efektivne primjene međunarodnih standarda – gotovo dvostruko više nego dvije godine ranije.

Istovremeno, zemlja je bilježila snažan rast vazdušnog saobraćaja. U odnosu na 2019. godinu, broj putnika povećan je više od tri puta, dok je broj letova porastao oko 2,6 puta. Takav razvoj zahtijevao je ne samo proširenje aerodromskih kapaciteta i sistema kontrole letenja, već i značajno jačanje regulatornog nadzora kako bi sigurnost ostala na visokom nivou.

Generalni direktor Albanske vazduhoplovne vlasti, Maksim Ethemaj ističe da je revizija iz 2022. godine predstavljala prekretnicu za cijelu instituciju.

„Nijesmo reviziju posmatrali kao kritiku, već kao priliku da izgradimo bolji sistem. Rezultat od 89 odsto nije cilj sam po sebi, već potvrda da smo uspostavili čvrste temelje za dalji razvoj civilnog vazduhoplovstva“, poručio je Ethemaj.

Sličnu ocjenu dao je i regionalni direktor ICAO-a za Evropu i Sjeverni Atlantik, Nicolas Rallo, koji navodi da primjer Albanije pokazuje da međunarodne revizije imaju najveću vrijednost kada postanu pokretač konkretnih reformi, a ne samo administrativna obaveza.

Albanija je u međuvremenu usvojila i Nacionalni plan sigurnosti vazduhoplovstva za period 2026–2028, kojim su definisani prioriteti za dalji razvoj regulatornog sistema i njegovo usklađivanje sa međunarodnim standardima.

ICAO-ov Program univerzalnog nadzora sigurnosti (USOAP) predstavlja globalni mehanizam kojim se procjenjuje koliko države efikasno primjenjuju međunarodne standarde i preporučene prakse u oblasti civilnog vazduhoplovstva. Rezultat “Effective Implementation (EI)” smatra se jednim od najvažnijih pokazatelja kvaliteta rada nacionalnih vazduhoplovnih vlasti, jer pokazuje sposobnost države da obezbijedi efikasan regulatorni nadzor nad svim segmentima vazduhoplovnog sistema.

Zbog toga su iskustva država koje uspješno sprovode ovakve reforme sve češće tema međunarodnih stručnih skupova, na kojima regulatorna tijela, pružaoci usluga u vazdušnoj plovidbi i vazduhoplovna industrija razmjenjuju iskustva i najbolje prakse.

Jedan od takvih događaja biće održan od 12. do 15. oktobra 2026. godine u Kotoru, gdje će IFATSEA (International Federation of Air Traffic Safety Electronics Associations) zajedno sa Međunarodnom organizacijom civilnog vazduhoplovstva (ICAO) organizovati ICAO Air Navigation World 2026 – Global CNS Week. Riječ je o prvom globalnom ICAO skupu posvećenom komunikacijama, navigaciji, nadzoru i upravljanju radio-frekvencijskim spektrom, koji će okupiti predstavnike vazduhoplovnih vlasti, pružalaca usluga u vazdušnoj plovidbi, međunarodnih organizacija i vodećih kompanija iz vazduhoplovne industrije iz gotovo svih država članica ICAO-a.