5G mreža protiv visinomjera: Saudijska Arabija izdaje upozorenje avio-industriji
Radio-altimetar je uređaj u avionu koji mjeri tačnu visinu aviona iznad zemlje, i to pomoću radarskog signala.
Kako funkcioniše radio-altimetar?
Avion šalje radio talas ka tlu (najčešće prema dole, vertikalno) i taj talas se odbija od zemlje i vraća nazad do aviona.
Uređaj mjeri vrijeme koje je bilo potrebno da signal ode do tla i vrati se nazad, a na osnovu toga, računa se precizna visina iznad površine (ne iznad mora, nego iznad konkretne tačke terena ispod aviona).
Radio-altimetar se koristi najviše pri slijetanju, posebno kada je slaba vidljivost, da bi avion znao koliko je tačno iznad piste. Takođe je ključan za automatska slijetanja, upozorenja o približavanju tlu (GPWS), i aktivaciju raznih bezbjednosnih sistema.
Zato je važno da ništa — pa ni 5G signal — ne smeta njegov rad.
Novosti u Saudijskoj Arabiji
Generalna uprava za civilno vazduhoplovstvo Saudijske Arabije (GACA) je 1. juna 2025. objavila Savjetodavni cirkular AC 091‑02, podnaziv „Protection of Radio Altimeter Systems from Impact of 5G“, čija svrha je da informiše sve korisnike vazdušnog prostora, avio-operatere, pružaoce navigacionih usluga i aerodrome o merama zaštite radio-altimetara u okruženju novih 5G mreža.
Pozadina i rizici
Radio-altimetri operišu u opsegu 4.2–4.4 GHz i predstavljaju ključni sistem za bezbjedne prilaze i slijetanja, naročito u uslovima smanjene vidljivosti ([gaca.gov.sa][1]). Noviji 5G mrežni servisi u C‑band frekvencijama (3.7–4.2 GHz) potencijalno utiču na radio-altimetre – bilo greškom u očitavanju, bilo potpuni gubitak funkcije – što može dovoesti do pogrešne aktivacije GPWS, autopilota ili drugih automatskih sistema.
Koordinacija kao rješenje
GACA u saradnji sa CST‑om (Communications, Space and Technology Commission) formirala je Spectrum Advisory Group (SAG) eksperata koji su analizirali mjerne podatke i polovne testove u cilju definisanja zona zaštite i kriterijuma za lokaciju 5G baznih stanica u blizini aerodroma i heliodroma.
Preporuke i procedure
Kako bi se ublažio rizik koji 5G mreže potencijalno predstavljaju za rad radio-altimetara, GACA je definisala jasne preporuke i procedure za sve relevantne aktere u civilnom vazduhoplovstvu.
Avio-operaterima i korisnicima vazdušnog prostora preporučuje se da redovno prate stanje opreme, posebno radio-altimetara, i da odmah prijave svaku sumnju na smetnje ili neispravno očitavanje kontroli letenja i GACA-i. U slučaju uočenih smetnji tokom prilaza ili slijetanja, posade su obavezne da primijene standardne operativne procedure za degradirane sisteme, kako bi se očuvala bezbjednost leta. Osim toga, avio-kompanije su dužne da sprovedu tehničku procjenu osjetljivosti svojih letilica na moguću interferenciju 5G signala i da, ukoliko je potrebno, ažuriraju svoju listu minimuma opreme (MEL).
Kontrole letenja (ANS provajderi) imaju zadatak da obrađuju prijave operatera, izdaju odgovarajuće NOTAM-e i obezbijede pravovremenu razmjenu informacija sa GACA-om, aerodromskim operatorima i regulatorima telekomunikacija. Ujedno, odgovorni su za sprovođenje privremenih mjera — poput izmjena procedura prilaza — ukoliko se na određenom aerodromu ustanove hronične smetnje u radu altimetara.
Aerodromski operatori dužni su da obezbijede punu koordinaciju sa regulatorom za elektronske komunikacije (CST) i da redovno prate lokacije i tehničke karakteristike 5G baznih stanica u blizini aerodroma. U slučaju identifikovanih smetnji, operatori treba da omoguće pristup monitoring timovima, te da podrže hitne mjere uklanjanja izvora interferencije. Poseban naglasak stavljen je na zaštitu tzv. „kritičnih zona“ — područja uz pistu i zone prilaza — gdje je neophodno strogo ograničiti postavljanje 5G antena ili kontrolisati njihov rad (snagu, visinu i ugao zračenja).
Ove preporuke ne samo da unapređuju bezbjednost u konkretnom kontekstu Saudijske Arabije, već nude i vrijedan okvir koji bi mogao biti prilagođen i primijenjen i na druge aerodrome širom svijeta gdje se takođe planira ili već sprovodi razvoj 5G infrastrukture.
Iskustava iz prakse i mišljenja
ICAO je već 2021. godine upozorio na rizike – kroz State Letter SP 74/1‑21/22 – navodeći da su studije iz SAD, Kanade i drugih potvrdile mogućnost štetnog uticaja 5G sistema na rad radio-altimetara.
FAA i IATA su takođe donijele niz tehničkih smernica, a RTCA SC‑239 radna grupa razvija ažurirane MOPS standarde za radio-altimetre do kraja 2023. godine, uz proširenje otpornosti na RF ometanja.
Takođe, aktuelna istraživanja poput posljednjeg rada iz 2024. godine pokazuju da je moguće definisati horizontalne i vertikalne „rezervisane“ zone oko aerodroma, uz primjenu regulacije snage i ugla antena baznih stanica – sve u cilju minimizacije rizika od interferencije.
Sve o uticaju 5G mreže na avione, helikoptere i aerodrome; Moguća rješenja problema