20.jun 1979. i događaj iz regiona koji je privukao pažnju svjetske javnosti

U istoriji civilnog vazduhoplovstva, malo koji događaj iz regiona je izazvao  toliku pažnju svjetske javnosti kao otmica aviona koju je 1979. godine izveo Nikola Kavaja, Srbin porijeklom sa Cetinja, antikomunistički aktivista i bivši obavještajac, sa dramatičnim planom da, po njegovom svjedočenju, avion pretvori u oružje za atentat na Josipa Broza Tita.

Dana 20. juna 1979. godine, Kavaja je preuzeo kontrolu nad avionom tipa Boeing 727-100 operatera American Airlines, koji je bio na redovnoj liniji New York (LaGuardia) – Chicago (O’Hare). Let je ušao u rutinu sve dok Kavaja, prijeteći bombom (koja se kasnije ispostavila kao lažna), nije zahtijevao promjenu kursa.

Njegovi zahtjevi su bili jasni – da se letjelica preusmjeri preko Atlantika ka Shannonu (Irska), a zatim da dobije drugu letjelicu sa kojom bi nastavio put prema Beogradu. Kavaja je, prema sopstvenim tvrdnjama, imao plan da preuzme kontrolu nad avionom i sruši ga na Titovu rezidenciju na Dedinju, vjerujući da bi na taj način “prekinuo jugoslovenski komunistički režim”.

Zanimljiv detalj za avijacione entuzijaste jeste da je Boeing 727-100 u to vrijeme bio široko korišćen na američkom domaćem tržištu – sa tri motora (tri Pratt & Whitney JT8D), idealan za srednje duge linije, uz konfiguraciju koja je omogućavala relativno brzo preusmjeravanje u kriznim situacijama. Posada je tokom cijele otmice ostala smirena i postupala po protokolu.

Putnici su oslobođeni po slijetanju u Shannon, nakon čega je uslijedila dodatna drama – Kavaja je zatražio drugi avion za nastavak misije. Američke vlasti su mu obezbijedile let avionom tipa Boeing 707, navodno u vlasništvu FBI-ja, pod izgovorom da ga vode ka Jugoslaviji. Ipak, tokom leta je ubijeđen od strane agenta koji ga je pratio da odustane od plana. Po slijetanju u SAD, odmah je uhapšen.

U zatvoru je proveo oko 20 godina, da bi nakon izlaska bio deportovan u Srbiju, gdje je do smrti 2008. godine živio gotovo povučeno, povremeno komentarišući svoj čin i motive.

Za avijaciju, ovaj događaj je bio još jedan alarm za jačanje bezbjednosnih procedura u putničkom saobraćaju jer je naišao sedam godina nakon perioda vrlo čestih otmica koji se u SAD naziva “epidemija otmica aviona”. Otmica Boeinga 727 sa gotovo putnika na domaćem američkom letu i plan da se pretvori u oružje pokazala je koliko su tadašnje bezbjednosne mjere bile ranjive.

Iako su prije ovog događaja uvedeni zakonski okviri poput Haške konvencije o suzbijanju protivpravne zaplene vazduhoplova (1970), kao i Izjava o otmicama u vazduhu iz Bona (1978) koja je služila da se uvedu sankcije protiv zemalja koje daju utočište otmičarima, u narednim godinama su uvedene dodatne tehničke i tehnološke mjere zaštite od ovakvih slučajeva.

Nikola Kavaja ostaje upamćen kao jedan od rijetkih ljudi u istoriji koji su pokušali iskoristiti civilni avion za politički atentat. Njegov slučaj danas se analizira ne samo iz političkog, već i iz bezbjednosnog ugla, kao upozorenje da vazduhoplovstvo mora uvijek biti korak ispred politike ali i ekstremizma – bilo koje vrste.