Iz Kotora upozorenje, iz SAD potvrda: Prizemljeni avioni pokazali značaj tehnike kontrole letenja
Višesatna obustava polijetanja širom Sjedinjenih Američkih Država pokazala je koliko je savremeno vazduhoplovstvo zavisno od pouzdanosti tehničke infrastrukture, ali i od stručnjaka koji obezbjeđuju njen neprekidan rad.
Američka Federalna uprava za vazduhoplovstvo (FAA) u petak, 13. novembra, naredila je obustavu polijetanja širom zemlje nakon ozbiljnog poremećaja u telekomunikacionoj infrastrukturi koja podržava rad kontrole letenja.
Prema objašnjenju američkog ministra saobraćaja Šona Dafija, došlo je do preopterećenja zastarjele mrežne opreme, što je izazvalo nestabilnost komunikacionih i radarskih podataka. Iako se konačan uzrok incidenta još istražuje, američki zvaničnici navode da zasad nema dokaza o sajber napadu.
Obustava je trajala približno pet sati, a posljedice su bile ogromne: hiljade odloženih i otkazanih letova, preusmjeravanje stotina aviona i poremećaji koji su pogodili više od milion putnika. Normalizacija saobraćaja dodatno je otežana zbog poremećenog rasporeda aviona i posada.
Iza svakog leta stoji mnogo više od aviona, pilota i kontrolora letenja
Savremeni vazdušni saobraćaj zavisi od složene mreže komunikacionih, navigacionih, nadzornih i informacionih sistema. Njihovu pouzdanost svakodnevno obezbjeđuju stručnjaci vazduhoplovne tehnike kontrole letenja (ATSEP), čiji rad uglavnom ostaje nevidljiv javnosti.
Na značaj tih stručnjaka ukazao je i direktor Agencije za civilno vazduhoplovstvo Crne Gore Ivan Šćekić, tokom otvaranja globalnog ICAO CNSS simpozijuma u Kotoru, mjesec prije američkog incidenta.
Ivan Šćekić, direktor Agencije za civilno vazduhoplovstvo
„Današnja impresivna tehnologija nema toliku vrijednost bez ljudi koji njome upravljaju i održavaju je. Iza svega stoje ljudi koji nebo čine sigurnijim“, poručio je tada Šćekić, naglašavajući potrebu stalnog ulaganja u tehničku infrastrukturu i stručni kadar.
Američki incident pokazuje da modernizacija nije samo pitanje nabavke savremene opreme. Posebno osjetljiv period nastaje kada se nove tehnologije uvode u postojeće sisteme koji moraju neprekidno da funkcionišu.
U tom procesu značajnu ulogu imaju i međunarodni konsultanti, ali se njihova odgovornost razlikuje od odgovornosti ATSEP osoblja. Dok su obaveze konsultanata uglavnom definisane ugovorom i trajanjem projekta, ATSEP stručnjaci ostaju uz sistem tokom njegovog operativnog vijeka, neposredno odgovorni za tehničku ispravnost i kontinuitet rada. Upravo zato njihovo iskustvo mora imati odgovarajuću težinu i prilikom donošenja strateških odluka.
Od Kotora do Amerike: Pouzdanost sistema kao pitanje upravljanja
O otpornosti vazduhoplovne infrastrukture, tehnološkim izazovima i sigurnosti vazdušne plovidbe razgovaralo se i na prvom globalnom ICAO CNSS simpozijumu, održanom u oktobru u Kotoru, koji je okupio predstavnike međunarodnih vazduhoplovnih institucija, industrije i stručnjake iz brojnih država.
Crnu Goru je na panelu posvećenom GPS interferencijama predstavljao Nikola Cojić, član Izvršnog odbora IFATSEA i projektni koordinator događaja, sa iskustvom u međunarodnom rukovođenju projektima, strateškom odlučivanju i koordinaciji institucija.
Nikola Cojić na panelu o GPS interferencijama na ICAO CNSS ANW 2026
„Ozbiljni poremećaji u vazdušnom saobraćaju nijesu samo pitanje tehničke pouzdanosti. Oni pokazuju koliko su važni dugoročno planiranje, odgovorno upravljanje infrastrukturom i sposobnost institucija da predvide rizike. U vazduhoplovstvu se kvalitet upravljanja ne mjeri samo rezultatima u redovnim okolnostima, već i sposobnošću sistema da odgovori na nepredviđene situacije“, ističe Cojić.
Upravo zato stručnjaci koji najbolje poznaju mogućnosti i ograničenja vazduhoplovne infrastrukture ne bi smjeli biti samo izvršioci tehničkih zadataka, već i partneri u procesu planiranja njenog razvoja.
Poremećaj u SAD još jednom je podsjetio da vazduhoplovna infrastruktura nije samo zbir skupih uređaja i savremenih tehnologija. Njenu stvarnu vrijednost određuju pouzdanost, organizacija i ljudi koji obezbjeđuju da sistem funkcioniše onda kada je to najpotrebnije.
A tih ljudi se javnost, po pravilu, sjeti tek kada avioni prestanu da polijeću.